Tuesday, 14 September 2021

A Gentleman in Moscow - Amor Towles

See below for photo rights

 This book has been highly praised by  a few of my book reader friends, and then  scowled upon by them, over  their failure at list jacking, and  my postponing of its reading.  Yet, finally, what triggered my "reading" of it was my stumbling upon of an audio rendition, a most perfect one I feel, carried out by that award winning narrator, Nicholas Guy Smith.

And how did I find it ? It was the most wonderful of books, as it contains a little bit of everything, just like one of the meals that the Count Rostov took so much pleasure in. After all, it is an account of a man under house arrest for thirty-plus years, but the lucidity of his thoughts, his conversations, and his mastering of circumstances - and the details of it - is an absolute treat to a book lover.

 The book's central philosophy could be stated as;

“if a man does not master his circumstances then he is bound to be mastered by them.” 

    The philosophic, is but one aspect of the book which brings the reader much joy. Although, such thoughts aren't common, it is present in the just correct dosage, to make the reader think. For, consider this:                                                                          

       “He had said that our lives are steered by uncertainties, many of which are disruptive or even daunting; but that if we persevere and remain generous of heart, we may be granted a moment of lucidity—a moment in which all that has happened to us suddenly comes into focus as a necessary course of events, even as we find ourselves on the threshold of the life we had been meant to lead all along.”

                                       Aha!  Lucidity is the key word here, when after a long held resolve, and abiding with a bowed head to make best out of his or her lot,  a single event, or person, makes all that had happened, one's reaction to them, as well as how proactively one tried to master it, meaningful. 

The book starts at the early stages of the Bolshevik period. With all fairness, the book attempts to capture its achievements, its excesses, not to mention those unworthy who benefit by it, like "The Bishop" ( the sideways movements to reach the top is an apt snide, and I couldn't but recall that our local systems are not short of "Bishops").  For all the rejection of the luxurious, not to mention the "leisure class", it is but almost a logical stage for one to celebrate one's achievements, however  much "the people" were instrumental in their collective achievements.

"For pomp is a tenacious force. And a wily one too. How humbly it bows its head as the emperor is dragged down the steps and tossed in the street. But then, having quietly bided its time, while helping the newly appointed leader on with his jacket, it compliments his appearance and suggests the wearing of a medal or two. Or, having served him at a formal dinner, it wonders aloud if a taller chair might not have been more fitting for a man with such responsibilities. The soldiers of the common man may toss the banners of the old regime on the victory pyre, but soon enough trumpets will blare and pomp will take its place at the side of the throne, having once again secured its dominion over history and kings."

Even early tracks of the cold war can be found for the close reader.

  “As I’ve said to you before, we and the Americans will lead the rest of this century because we are the only nations who have learned to brush the past aside instead of bowing before it. But where they have done so in service of their beloved individualism, we are attempting to do so in service of the common good.”

Subtle references, by way of confidence to escape towards a freer nation are also found in these pages. So, while she may boast of the world's first nuclear power station, and its growth to the largest exporter of many items, liberty in one's action is upheld more than all the collective achievements.

        “Sasha, I know you don’t want to accept the notion that Russia may be inherently inward looking, but do you think in America they are even having this conversation? Wondering if the gates of New York are about to be opened or closed?

“You sound as if you dreamed of living in America.”

“Everyone dreams of living in America.”

Which brings us to the suffering  of the Russian public. Most of all, of  those who were committed to the cause, has been captured, while maintaining a tone of indifference at times - as the times demanded. Nina ( and her husband), Mishka -  and quite obviously the Count Rostov although he is a "former person" -  and even sundry characters like Nikolai Petrov.

Thus, over a period of thirty years,  Alexander Ilyich Rostov, masters his circumstances, finds an aim to live for, enjoys intimacy, and is politically literate of what happens around him. These incidents are told us by the most wonderful use of the English language, which can only compliment the notion of a gentleman - for what is a gentleman, but an easy chair. Thus, this book is like an easy chair for the lover of reading. True, I used the audio format, for which I am not regretful. I usually spent 20 minutes or so on my kindle, doing a skim reading, just to see how the French, ( or the Italian, as the case was) I heard was written, and also its precise meaning ( for the generic could be gleaned from within the context) - enjoying the nuances as it were. The audio rendition, didn't leave out the foot notes, which made the listening experience all the more rewarding. The only reason am docking half a star from this book, is a certain precise planning towards the end of the book ( the details of which I don't go to, to avoid spoilers.)


Rating: ****1/2
Year of Publication: 2017
Photo rights: https://www.iwa-prague.com/book-review-a-gentleman-in-moscow

Sunday, 12 September 2021

කෛලාස කූටය - එරික් ඉලයප්ආරච්චි

 


2005 වසරේ ප්‍රකාශ වූ කතුවරයාගේ පස්වැනි කෙටිකතාවයි. මෙම සංග්‍රහයේ කෙටි කතා 13කි. ඒ වන තෙක් කතුවරයා එක් සංග්‍රහයකට ඇතුලත් කල වැඩිම නිර්මාණ ගණන මෙයයි. මෙහි කෙටිකතාවලින් තුනෙන් එකක් පමණ කාලීන සමාජ දේශපාලන කාරණා මත ලියැවුණු ඒවාය. ඒ අනුව  ජාතිකත්ව කඳවුරේ ජනප්‍රියත්වය වැඩිවීම, 2002 සටන් විරාමය,  සහ පොදු පෙරමුණ-ජවිපෙ ආණ්ඩු කාලයේ වැව් දාහේ වැඩ පිළිවෙල ආදී සිදුවීම් මෙහි සමහර කෙටිකතා වල දී කතා බහට ලක් වේ.

පළමු කෙටිකතාව "බතිහාමි" නම් සිරිපා වන්දනාවේ යන මහළු උපාසික මාතාවක් අලලා, ඇගේ සිතට තම වන්දනා ගමන පෙනෙනා බැති බර අපූරත්වයත්, ගමේ ඉහළ පවුල් වල අයගෙන් ඇය විඳිනා මදිපුංචිකම් නිසා සිත් පෑරීම් ආදියත්, මතුව පෙනෙනාකාරයෙන් ලියැවුණු රචනාවකි. අප සැම ගේ මුල් සිරිපා ගමන් මතක් කරලීමට සමත් වන අපූරත්වයකින් එය ලියැවී ඇත. නැවත ගම පැමිණීමෙන් පසුව, සියම් රටින් ලැබුණු පිළිමයක් ගමට ගෙන ඒමේ සිද්ධියක් මුල් කරගෙන කෙටිකතාව අවසන් වන්නේ අග්‍රරාජයාගේ අලුත් ඇඳුම් කට්ටලයේ කතාව මතකයට නැගෙන අයුරකිනි.

මේඝලතා, දේවසිරි, බන්දුල... මේ චරිත පිළිබඳ කියවීමකුත්, දැදුරු ඔය නිම්නයේ සිදු වූ සමූහ ස්ත්‍රී දුෂණයක කතාවක් ද මතකයට නගමින් දිගැරෙන කෙටිකතාවකි. "රට මැද පාර" යන්නෙන් සමහර මිනිස් ජීවිත වල වාසනාවන්ත - අවාසනාවන්ත බව පිළිබඳ කියවීමක් ද ඉඟි වන්නේ ද ? බොහෝ එරික් ගේ කතාවන් පරිද්දෙන් අර්ථදැක්වීම කියවන්නියට තබමින්, උපස්ථිතිවාදි ආරක් ගනී. ඒ අනුව යම් මැකී ගිය බෙදුම් රේඛාවක් ( පාරක් ?) ලෙස,  සමහර  මිනිස් ජීවිත අවසනාවන්ත ඉරණමකට ද, අනෙක් අය කෙසේ හෝ එම ජීවිතය ජය ගන්න පාර්ශ්වයට ද අයත් ලෙස පෙනෙන්නට පටන් ගනී.

අප්පුහාමි වනා හි, පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ දීර්ඝ කාලයක් සේවය කොට, විශ්‍රාම ව, දැනට ස්වේච්ඡාවෙන් එම දෙපාර්තමේන්තුවට සේවය කරන්න තැනැත්තෙකි. ඔහුට අනුරපුර ආශ්‍රිත පෙදෙස් වල පුරාවස්තු පිළිබඳ ඇත්තේ භක්තියකට ලංවනාකාර ලැදිකමකි.  මේ වටිනා වස්තුව නීති විරෝධිව කොළඹ යවනා, සහ එම ස්ථාන වලට නිසි ගෞරවය නොකරන්නෝ ඔහුගේ පරම සතුරෝය. කෙටිකතාව තාත්විකය හා තාත්විකයෙන් ඔබ්බට දෝලනය වන්නේ සීමා මායිම් වලින් තොරවය. එවන් විටෙක කෙටිකතාව කියවෙන්නේ තාත්විකයේ ම දිගුවක් පරිදිය; කොටසක් ඒ මහළු මිනිසාගේ ට පෙනෙනා මායාවන් ද විය හැකිය. කියවන්නියට ද, පුරාවස්තු ආරක්ෂාවට අප්පුහාමි ට, බහිරවයන්ගේ උදවු ලැබෙන්නේ දෝ යි සිතුනොත් එහි පුදුමයක් නැත. ("දේවතා එළි")

 "අලුත් ගෙවල්", අලුත් නිවාස යෝජනා ක්‍රමයන්, නවීන පන්නයේ නිවාස ඉදි වුව ද, පැරණි විශ්වාස පද්ධතීන් තවම ප්‍රචලිත පමණක් නොව, එම පැරණි විශ්වාස පද්ධතීන් මත දේවාලයේ කපුකම් වැනි රැකියා ද, එම අලුත් පන්නය තුලට ඇතුලත් වී ඇති අයුරු පෙන්වයි. කතුවරයා මීට කලින් සංග්‍රහයක දී, සුපිරි නිවාස යෝජනා ක්‍රමයක් අසබඩ වත්තක වෙසෙන භාවනා උපදේශකවරයෙකු පිළිබඳ ලිවේ සුනඛ සංහාරය නම් කෙටි කතාවේ ය. මෙහි දී ද, ගෙවල් අලුත් වුව ද පැරණි විශ්වාසයන් බලෙන් හෝ එහි වාසය කරන බව පෙන්වයි.

නිශ්ශංක ශ්‍රීපති ගේ දෛවය වනාහි මොනෑශ් විශ්ව විද්‍යාලයේ පශ්චාත් - යටත් විජිත සාහිත්‍යය හදාරා පීඑච්ඩී උපාධියක් දිනා ගැනීමෙන් පසුව, නැවත ලංකාවේ ඉගැන්වීමට ඒම ද?  ඔහුගේ සමහර අදහස් අනුව, ජාතිකවාදීන් ගේ හතුරෙකු බවට ඔහුට පත්වීමට එතරම් කලක් නොයන බව සිතිය හැකිය. තම නීතීඥ්ඥ මිතුරා රූමත් තරුණියක් "දෛව ස්ත්‍රිය" ලෙස ඔහුට පෙළවහට සූදානම් කර තිබුන ද, ඔහු බොහෝ අභියෝගයන් වලට මුහුණ දෙනු නොඅනුමානය. ඔහු නැවත එන්නේ, "ලුම්බිණි, නව රඟහල, ටවර් වැනි ප්‍රධාන නාට්‍යාගාර පවා ප්‍රේක්ෂකයින්ගෙන් හිස් වී" යමින් තිබෙන, සවස හතහාමාරෙන් පසුව බොළඳ ටෙලි නාටක වල පහස පතන සංස්කෘතික කාන්තාරයකට ය.

තම ප්‍රධාන කතුවර පුටුව "කෛලාස කූටය" ලෙස සිතමින්, ආධුනිකයින් ලෙස අවඥ්ඥාවෙන් බලන කරුණාමුණි ගේ ප්‍රමුඛස්ථානය අභියෝගයට ලක් ව ඇති බව ඔහු දන්නේ, සතුරා තම ඉදිරියට ආ විත් විට ය.තරුණ මාධ්‍යවේදියා තම පෙම්වතිය සමඟ පදිකවේදිකාවෙන් පාවහන් තේරීම දෙස පවා කරුණාමුණි බලන්නේ අපහාසය පෙරදැරිකරගෙන ය. මෙම කෙටි කතාවෙ අතුරු කතාවක් ලෙස පොත් ප්‍රකාශකයෙක් සහ ලේඛකයකු අතර සිදුවන පිළිසඳර අප රට පොත් මුද්‍රණය ආශ්‍රිත ගැටළු ගැන අපූරු හෙළිදරව්වක් මෙනි. ඊට අතුරු කතාවක් එක් කරන්නේ, කොටි ත්‍රස්තවාදීන්ගේ ක්‍රියාකලාපයන් නිසා එවකට තිබූ ජීව සංස්කෘතිය වෙනස් කරගත් කොළඹ ත්, වැසුණු කේ.වී.ජී. වැනි පොත් හලුත් ය.

අප රට වෙසෙන සියළු ජන වර්ගයන්ට, තමන්ගේ ජාතිය හෝ ආගම හෝ වඩා විශිෂ්ඨ යැයි විශ්වාස කිරීමට ඔවුන් තනා ගත් කතාවක් ඇතුවා පමණක් නොව, ඔවුන් එම විශ්වාසයයන්ගෙන් ඈත් වෙන්නේත් මන්දාගාමීව ය. ගාන්ධී විරෝධී නතුරම් ගොඩ්සේ පක්ෂපාති මතයක් පෙරැදි කොට මෙහි ආ බ්‍රාහ්මන වංශික මුරුගේසූ ට, තම මහළු වියේ පවා  භාරතයේ පැවති මුස්ලිම් විරෝධයේ සෙවනැලි නැවත මතු කරලීමට තරම් වාතාවරණයක් මෙහි ඇතුවාක් සේය ( "ටිකිරන් සහ මුරුගේසූ"). අප සාමාන්‍යයෙන් දන්නේ නාගරික පැල්පත් නිවාස වාසින් ජාති ජන්ම භේද අවම බවකි. එහෙත් ඔවුන්ට ද අමතක කරන්න අපහසු ඉතිහාසයක් තිබෙන්නට පුළුවන. ඉන්දියාවෙන් මෙහි පැමිණ එතරම් සාර්ථක දිවියක් ගොඩනගාගෙන නොතිබුන ද , තම ඓතිහාසික අවතාර මකා ගැනීමට නොහැකි විය හැක. මෙය සියළු ජන වර්ගයනට පොදු තත්ත්වයක් බව පැහැදිලිය.

වනසිංහ පියතුමා තම ආත්මය සමඟ පොරබඳින්නේ, තම පල්ලිය ට කරදරයක් වූ යම් හිඟන දරුවන් පිරිසක්
ගැන වගකීම රාජ්‍ය නොවන ආයතනයක් බාර ගැනීමත් සමඟය. තම ආගමික විශ්වසය මහළු පියතුමාට වද
දෙන්නට පටන් ගනී. තම ආත්මයට යම් සහනයක් සැපයීමට මෙන් ගුණේ නම් කොළුවා නැවත පල්ලියට ඒමත්, ගුණේ කරනා යම් හිංසනයක් ද ඉවසුවත්, කටයුතු සිදුවන්නේ අප මහළු පියතුමාට තව තවත් පශ්චාත් තාපයන් ම ඉතුරු වෙන අයුරෙනි. ගුණේ විකීණීමට අල්ලා ගන්නා පරවියන් සහ, තම ආත්මික මුක්තිය වෙනුවෙන් ගුණේ ව භාවිතා කිරීම අතර එතරම් වෙනසක් නැති සේය. ("දෙවියයෝ සහ පරෙවියෝ")

එරික් ගේ ම බගන්දර, විතණ්ඩ සමය වැනි නවකතා වලද, ඒවං මේ සුතං ආදි කෙටිකතා වල හමු වූ චරිතයන්ගේ අවතාරයන් මෙන් වන විජේසිරි, අල්මන්, වැනි අය මුල් කොට ගත් අපූරු කෙටිකතාවකි, "මුගටි වළිගය".  ලෝක පූජිත චිත්‍ර ශිල්පයෙකු වීමේ සිහිනය, මුහුදු බඩ කුඩා ගමක සිට බැලීමත්, තමන් ම තමන්ගේ සීමාවන් දැන ගැනීමේ යථාර්ථයත් එක්කාසු වූ විට පෙනෙන්නට පටන් ගන්නා බලාපොරොත්තු විරහිත බවත් පිළිබඳ කියැවෙන කෙටිකතාවකි. මුගටියා ට වළිගය අහිමි ව ඌ මියැදුනා සේ, අප චිත්‍රශිල්පියා ට ද එම වලිගයෙන් වැඩක් ගන්නා දවසක් උදා වේ යැයි සිතිය නොහැකිය.

කොට්ටපුර මායීම් ගම්මානය ට, සාම සාකච්ඡා බලාපොරොත්තු ගෙනෙන්නේ නැවත වැව භාවිත කරලීමේත්, කුඹුරු අස්වැද්දීමේත් අවස්ථා සමඟය. පන්සලේ හාමුදුරුවෝ දමිළ ටිකක් ඉගෙනීමට සිතන්නේ, නැවත ත්‍රස්තවාදීන්ට එක්කාසු නොවී කැළේ පැන්න දමිළ තරුණයා ලං කරගැනීමේ උවමනාවෙනි. එහෙත්, එම සටන් විරාමය ඇස් බැන්දුමක් පමණ බව ඔප්පු වන්නේ ගමේ නැවත ඇරඹේන ඝාතනත් සමගය. ("ඇටසැකිල්ල")

චිත්‍ර ශිල්පය උදෙසා කල්පිටිය ආශ්‍රිත පෙදෙස් වල සැරිසරණ "හුදෙකලා කලාකරුවා" ට, තවත් එවැනි ම හුදෙකලා කලාකරුවකු හමු වෙයි. ඔහු මෙරට ප්‍රමුඛ පෙලේ චිත්‍රපටි නිෂ්පාදකවරු පිරිසක් එනකං බලා සිටී. මෙහි එන සමහර විස්තර අනුව, අප රට මහත් ජනප්‍රියත්වයටත්, සම්මානයටත් පාත්‍ර වූ එක්තරා චිත්‍රපටියක බීජ අවස්ථාවන් කොතැන හට ගත්තේ ද යන්න ට සැකයක් ඉපදුනොත් එහි පුදුමයක් නැත.

"ආගන්තුකයෝ" මෙහි එන අපූරු කෙටි කතාවකි.  2002-2004 කාලයේ ක්‍රියාත්මක වූ වැව් දහසේ ව්‍යාපාරය ට පිරිස සහභාගී වීමත්, ඊට සමාන්තරව දුම්රිය වර්ජනයක් ඇති වීමත් යන නොගැලපීම ගෙන හැර දක්වන කෙටිකතාවකි. මෙම කාලයේ එක්තරා වාමාංෂික පක්ෂයක් ඇමතිකම් හතරක් ද ගෙන, ආණ්ඩුවේ කොටස්කරුවන් විය. ආණ්ඩුවේ ම සිටි ආගන්තුකයන් පිරිසක් ගැන ගැලපීමකි මෙම කෙටි කතාව.

"රූප විපර්යාසය" කාගේ ද ? ඇත්තෙන් ම රූප විපර්‍යාස දෙකක් සිදු ව ඇත. ආදරයෙන් පැරදුණු අර්ධ කාලීන හමුදා පුහුණුවක් තිබූ ගුරුවරයා ගේ සහ, තමනට කාලාත්‍රයෙකු සොයා ගැනීම එතරම් පහසු නැතැයි තරමක් කල් ගොස් වටහා ගත් ගුරුවරිය ගේ ය. රූප විපර්‍යාසයට දෙදෙනා ට බල පෑ හේතු දෙකකි.

මෙම කෙටි කතා සමහරක යම් සිද්ධියක වටපිටාව විස්තර කොට, සිදු විය හැකි දෙයක් ගැන ඉඟි කරයි ( ටිකිරන් සහ මුරුගේසු, ආගන්තුකයෝ, හුදෙකලා කලාකරුවා, අලුත් ගෙවල්). එසේත් නැතිනම්, රටේ සිදු වූ කාලින සිදුවීම් මත යම් සිදුවීම් පෙළක් ගැන විස්තර කරන්නේ, ඉන් අනාගතයේ සිතුවන අවැඩ ගැන කීමට මෙනි (ඇටසැකිල්ල). බොහෝ නිර්මාණ විවෘත අවසානයකින් හමාර වේ. මෙම සංග්‍රහය වන විට, වඩදිය, මල් නැති උයන ට, වඩා මේ වන විට සැලකිය යුතු වෙනසක් ලේඛකයා ගේ කෙටිකතා වල සිදු ව ඇත. ඔහු වඩා සංකීර්ණ කෙටිකතා නිර්මාණයකට අවතීර්ණ ව ඇතැයි තැනෙක දෙකක මා කියවා ඇත - මෙහි ඊට නිදසුන් ඇතැයි සිතමි. අවනඩුවක සටහන් හි තැනෙක ආඛ්‍යායනය දිශාවකින් තොරව යන ගතිය මෙහි නැත. මෙහි එන සැලකිය යුතු කෙටිකතා ගණනක් පිටු 6-7ට වඩා දිගු නැත. එරික් ගේ කෙටි කතාව ඔහු ගේ පස්වෙනි සංග්‍රහය වන විට, ස්ථිර ලෙස වෙනස් වෙමින් පවතින බවට සැක නැතත්, එය ගැන ශාස්ත්‍රීය ව පැහැදීමට තරම් මගේ දැනුම පොහොසත් නැත.

ශ්‍රේණිය: ****
ශානරය : කෙටිකතා
ප්‍රකාශක: ගොඩගේ (2005)



Nomadland ( directed by Chloé Zhao’)

 

"Talk about a dream, try to make it real
You wake up in the night with a fear so real
You spend your life waiting for a moment that just don't come
Well, don't waste your time waiting

Badlands, you gotta live it everyday
Let the broken hearts stand as the price you've gotta pay
We'll keep pushin' till it's understood
And these badlands start treating us good"
                                          ( from "Badlands" - Bruce Springsteen)

 Nomadland could've been an early Springsteen song, in movie form, and nothing proves the point more poignantly than the above lyrics.


Picture of the Badlands National Park

 The geography of the majestic Arizona deserts ! - The complimenting music by Ludovico Einaudi ! But there's more to this movie than that. The attraction of the unsettled life, especially one after a long one with a loved one, is the single most powerful driving force that makes Fern, turn down multiple offers for a permanent home. Encompassing a political dialogue, which represents a real problem in the USA,  that of the aging population's economic upheaval and social dislocation, the movie uses that as a back ground. Real life characters like Swankie, Linda May and Bob Wells serve enough push to serve  the political background.  However, more importantly, it works perfectly as an elegy, and this is where the fore-mentioned Western scenery and the soundtrack come together, to a near perfect movie, where minimal dialogue, silence and vast spaces  only serves to build up conflicting moods in the viewer - lure of the risk vs. the dull warmth of stability. 

Rating - *****


 

 

Friday, 3 September 2021

අවනඩුවක සටහන් - එරික් ඉලයප්ආරච්චි

 
අවනඩුවක සටහන් වූ කලි කතුවරයා ගේ සිව්වෙනි කෙටි කතා සංග්‍රහයයි. එය ප්‍රකාශ වූ කලී 2003 වසරේ දී ය.

( කතුවරයා ගේ මෙයට ප්‍රථමව  ප්‍රකාශ වූ, වඩදිය , මල් නැති උයන, ලංකා ගමන, යන කෙටි කතා සංග්‍රහයන් ද, 2015න් මෙපිට මෑත කාලයේ ප්‍රකාශ වූ, බැග්ඩෑඩ්, ලේ විල සහ ඩාන්ටේ, චයිනා ටවුම, විශ්‍රාමික පෙම්වතිය, යන කෙටිකතා සංග්‍රහයන් ද කියවා ඇත්තෙමි. එහෙත්, මේ කෙරෙන තක්සේරුව හැකි පමණින්, වඩදිය සිට ලංකා ගමන තක්වා වූ කෙටිකතා හා සැසඳීමක් ලෙස සැලකීමේ දොසක් නැති.)

පහත දැක්වෙන්නේ මෙහි එන කෙටිකතා දහය ගැන මට සිතුනු දෑ, රස විඳි, හෝ නොවිඳි ආකාරයන් ය.

 

පසුම්බිය:  කෙටිකතාව, පුත්තලමේ සිට කොළඹ කොටුවට ගමන් ගන්නා දුම්රිය වාරයක සිදු වූ සිදුවීම් වලට සීමා වේ. ප්‍රධාන චරිතය පෙරේරා නම් වූ දුම්රිය නියාමක වරයෙකි. එරික් ගේ "ලකුණක්" බඳු වූ පුත්තලම ආශ්‍රිත පරිසර විස්තරය මගින් තාත්විකත්වයක් ගෙන දෙයි. දහවල මන්දගාමි, රශ්මියෙන් ඇරඹෙන කෙටි කතාව, ඛේදවාඡකයකින් අවසන් වන්නේ දෙමටගොඩෙන් මෙපිටය. පෙරේරා මහතා ගැන සියුම් විස්තර වලින් පටන් ගත් කෙටිකතාව අවසන් වන්නේ, ඛේදවාඡකයට මුහුණ දුන් චරිත ගැන වැඩි අවදානයකිනි.


විශ්ව විද්‍යාලයක් ආශ්‍රිතව තරුණ කෙල්ලන් දෙදෙනකු අතර පවතින සමීප ඇසුරක් ගැන කෙටි කතාවකි, බිලියඩ් බෝලය. අප කතාව කියවන්නේ මේ එකියකගෙ පෙම්වතාගේ දෘෂ්ඨියෙනි. අනෙක් කෙල්ල තමන් ව අඳුනා ගන්නේ පෝස්ට් මොඩර්නිස්ට් ආර්ටිස්ට් කෙනෙක් ලෙසිනි. කෙටි කතාව ගලායන අයුරෙන් කියවන්නියට සිතෙන්නේ කථික පෙම්වතා සහ ඔහු ගේ පෙම්වතිය අතර තිබෙන ඇසුරට වඩා සමීප ඇසුරක් බෝඩීමේ එකට වසන අර කෙල්ලන් දෙදෙනා අතර පවතින බවකි. කථික පෙම්වතා ට වරෙක තමන් එතැනට අනවශ්‍ය අයෙකු ලෙස හැඟෙනාකාරය පෙන්වා දී ඇති අයුරු අපූරුය. කලා කාරීනිය, සාම්ප්‍රදායික දම්මි-සුගත් නිදර්ශනය භාවිත කොට, තමන් ඊට විරුද්ධව තම අනන්‍යතාව මතු කරලීමට වෑයම් දරන බව උකහා පෙන්වා ඇති කොටසින් පැහැදිලි වෙයි.

අප රචකයා තම කෙටි කතාවට නමක් තෝරා ගැනිමේදි ද, කෙටි කතාවට අවම සම්බන්ධයක් ඇති වස්තුවක් භාවිත කොට ඇති අයුරෙන්, අප කථික පෙම්වතාගේ ද අවම සම්බන්ධය පිළිඹිබු කරන්නා සේය. මා රස විඳි මෙම සංග්‍රහයේ එන සාර්ථකම කෙටි කතාවයි.


මැනිලා බාප්පා කෙටිකතාව එරික් ගේ මෑත කාලීන කෙටි කතා වල ස්වරූපයක් ගනී. එහි කතා හරය ඍජු නැත, බොහෝ අනුකතා සිද්ධීන් මතින් පාදා ගත යුත්තකි. එක් අතකින් මැනිලා බාප්පා ගේ මහා දැනුමේ ප්‍රායෝගිකත්වයක් නැත - එය වාද විවාදයෙන් ඔබ්බට නොයයි; අනෙක එය ක්‍රමයෙන් කල් පැනපු බවක් පෙනෙන්නට පටන් ගනී. තරුණ කුසල් මෙම පැටළුම් සහගත දැනුම් සාගරය මධ්‍යයේ වාද විවාද කරමින් කල් ගෙවා, ක්‍රමයෙන් එහි අසාරත්වයක් ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගනී. අප ජීවිතයේ විටෙක, හඳුනා ගත් අලුත, මහා විශ්මයක් ගෙනෙන පුද්ගලයන්, කාලයක් ආශ්‍රය කරද්දි එම විශ්මිත බව මැකි ගොස් තරමක විකාර රූපී ස්වරූපයකින් ද පෙනෙන්නට පටන් ගනී. මැනිලා බාප්පා අන්තිමට ඈතක සිට බලා අගය කල හැකි කෞතුක වස්තුවක් බවට පරිවර්තනය වේ. ඔහු ට ඇවැසි විටක සභාව අමතා කතාවක් පවා කිරීමට පවා නොහැකි වෙයි. කෙටිකතාව අවසන වද්දි මැනිලා බාප්පාගේ බිරිඳ ගේ ශෝකය කියාපාන්නේ, අන් පාර්ශවයන්ගේ  ද බලාපොරොත්තු බිඳිමින් තම දිවිය ගෙවා ඇති බවකි.

නගරයේ වෙසෙන්නන්ට, තමන් හා ආශ්‍රය කරන අන් අය හා පෑහීම වැදගත් දෙයකි. මිල මුදල් විසි කොට තමන් ට අවශ්‍ය දේ ලබා ගැනීමට උත්සුක වෙයි. ඒ සඳහා, මිල මුදල් අඩු අයෙක් බොහෝ කැපකිරීම් කරනු ඇත. මිල මුදල් විසි කරන්නාට එය තම ජීවිතය රසවත් කර ගැනීමට කෙරෙන තවත් එක් ව්‍යායාමයක් වුව, එම මුදල වෙනුවෙන් කර්තව්‍යය ට මහන්සි වන කෙනා වැඩි මිලක්, අයුතු කැපකිරීමක් කරන අවස්ථා තිබිය හැක. මෙහි එන සාර්ථක ම කෙටිකතාවක් නොවූව ද ඉහත පණිවුඩය ගම්‍ය කිරීමට සමත් නිර්මාණයකි, "අකල් මරණ". මෙහි අකල් මරණයක් සිදුවන්නේ, කාලගුණය නිසාම නොව, තම සමාජ මට්ටම ඔපමට්ටම් කරගන්නා තනනා ගැහැණියකගේ නොවැදගත් බලාපොරොත්තු නිසා ය.

සාර්ථක කෙටිකතාවකට අවශ්‍ය සාරය තිබුන ද, කෙටිකතාවට ඖචිතම හික්මීම, උචිත ලෙස කෙටි නොවීම ආදි ගුණයන් තිබේදෝයි සැක හිතෙන අයුරකින් ගලායන "ගණදෙවි දෙන්නේ නුවණ" යන කෙටිකතාව, මෙහි මා එතරම් රස නොවිඳි කෙටිකතාවකි. මැරයන් පිරිසක් ප්‍රතිමාව උස්සාගෙන යාමේදී අනේක පෙදෙස් වල විස්තර කෙරුන ද ඉන් කෙටිකතාවට එක්කාසු වන දෙයක් නැත. කියවන්නියට සිතෙන්නේ, හරි අරමුණක් නැතුව අරමුණක් අහම්බයෙන් හමුවන තෙක් ඉබා ගාතේ ගමන් ගන්නා කෙටිකතාවක් විලසට ය. කෙටිකතාව අවසානය, එනම් අලුත් දේවාලයක ඇරඹුම හි යම් උත්ප්‍රාසයක් තිබුන ද, එම ස්ථානයට ඒමට යන දුර වැඩි බවකි මගේ අදහස.
 
ආධුනික ලේඛකයෙකු කෙටිකතාවක් රචනයට බලාපොරොත්තු වෙයි. එහෙත්, උක්ත කාලයේ තම ගම් පෙදෙසේ තමන් දකින පෙර නොවූ විරූ ශෂ්‍රීකත්වය, තම ගම ගැන ලිවීමට බාධා කරයි. ඔහු දෘ‍ෂ්‍යමාන නොවූ දෙයක් අනුස්මරණය කරන්නේ, තම කෙටිකතාව විශ්වාසදායි, සහ රසවත් කරලීමේ උවමනාවෙනි. ඔහු ගේ "තනිකම" තම නිර්මාණ උවමනාව මගින් බිහි කල එකකි. කතුවරයාට නිර්මාණ කර්තව්‍යය ගැන ස්වයං පාපොච්ඡාරණයක්, සියුම් ඇගයීමක් කරලීමේ යම් උවමනාවක් මේ කෙටිකතාව තුලින් පෙනෙන්නට තිබුන ද , එය කෙටිකතාවක් ලෙස කෙතෙරම් රසවත් ද යන්න ප්‍රශ්ණකාරීය.

රාජකාරිය, දේවකාරිය ලෙස සැලකුවෙකු හට, තමන් සේවය කල කච්චේරිය පිළිබඳ ඉතිහාසය සෙවීමේ වගකීම බාර කෙරේ. එම ලිපිකරුවා ගේ මහත් උනන්දුවත්, සිංහල පමණක් උගත් දැනුමත්, ඔහුගේ කැපවීමත්, කොළඹ ලේඛනාගාරයේදී යම් ආකාරයෙන් අභියෝගයට ලක් වේ. සර්පයන් ගහන වූ කච්චේරී රෙකෝඩ් කාමරයේ, සමරකෝන් මුලින් විශ්වාසයෙන් යුතුව තම ගවේෂන කල මුත්, පසුව ඔහු එහි එන්නේ යම් තරමක පරාජිත හැඟුමකිනි. එම පරාජයේ සංකේතීය පෙන්වීමක් ද,  "සංස්කෘතික ලිපිකරු" ගේ අවසන් ඉරණම ? මෙහි සංස්කෘතික යන වදනින් එරික් යම් වදන් කෙළියක් කලේ ද යන්න සිතේ.

රැකියාවේ නියැළි කල, පුස්තකාලයාධිපති වරයෙකු ලෙස සේවය කල තිලකසිරිගේ රෝගය මතුවුන කාලයේ ලියැවුණු සටහන් අලලා ලියැවුන්නකි, "අවනඩුවක සටහන්". මෙකල තිලකසිරිගේ ප්‍රියතම කෘතිය වන්නේ පරණවිතාරනයන්ගේ The Greeks and The Mauryas. එම පොත ද එම සුවිශේෂි පුරාවිද්‍යාඥ්ඥයා අවසන් කල ලියූ මහත් ආන්දෝලනාත්මක කෘතියක් බව සැලයි. ලේඛකයා මෙම කෙටිකතව මගින්, ඉතිහාසය සරල ලෙස අර්ථදැක්වෙන අයුරු පෙන්වන්නේ තිලකසිරි නම් මානසික ආබාධයකින් පෙළුනු පුද්ගලයකු ආභාෂයෙනි. ඔහු ව රෝහලෙන් රැගෙන යාමට එන්නේ ද, ඔහු ට යම් වටිනාකමක් මේ අවදියේ දි දෙන්නේ ද, අමුතු පිරිසක් බව පවසමින්, අප කතුවරයා තිලකසිරි තුලින් අන් කෙනෙකුන් පෙන්වනවා සෙයකි. කෙටිකතාවක් ලෙස කතා රසයට වඩා, යම් සැඟවුණු අර්ථයක් මතුකරලීමේ අරමුණින් ලියැවුන්නක් ලෙස සිතිය හැක.

තම වැඩිමහල් සොයුරියගේ තරමක් සාම්ප්‍රදායික මනාලයා අභිමුව, වඩා නිදහස්, හැඟීම් වලට මුල් තැනක් දෙන පෙමක් ගැන බාල සොයුරිය විශ්වාස කරන්නීය. එහෙත් තම  සිහිනය බාල එකක් බව ඇයට් පසක් වන්නේ, තමන් ම වියදම් කරන සාදයක දී තම පෙම්වතා ඇගෙබ් අයුතු ප්‍රයෝජනයක් ගන්න සැරසෙද්දී ය. ("දෙවෙනි සාදය")

අනිලා වඩාත් නූතන තරුණියකි. මට අනිලාගේ චරිතය කියවන් යද්දි, මතකයට ආවේ නිම්නාව ය. ඇය, තමන් ගත් තීරණය ගැන පසු නොතැවෙන්නීය - ඇගේ එක් තීරණයක් හේතුවෙන් තමන් හා තම පෙම්වතා ලත් සතුට මතක් කරලීමෙන් සතුටු විය හැකි ඇය, ඒ හේතුවෙන් ම එම පෙම්වතා ගැන බලාපොරොත්තු තබාගැනීමට සැරසෙන්නියක් නොවේ. එලෙස ම තම විවාහක මිතුරියන් ඇය ගැන සිතා සිටින අයුරු බිඳීමට හදිසි නොවන්නී, තමනට වඩාත් උචිත තත්ත්වය පිළිබඳ අවබෝධයක් ඇත්තියකි. ("සුදු කඩදාසි පරවියන්")

මෙහි එන බිලියඩ් බෝලය නම් වූ කෙටි කතාව ඉතා සාර්ථක වුව ද,  ගණදෙවි දෙන්නේ නුවණ ආදි නිර්මාණ යම් තරමකින් දිශානති වෙනස් කරලමින් ද අරමුණකින් තොරව මෙන්, ගලා යාමේ ගතියක් කියවන්නියට දැනේ. ඊට අමතරව සුදු කඩදාසි පරවියන්, සංස්කෘතික ලිපිකරු, මැනිලා බාප්පා, පසුම්බිය, ආදි කෙටිකතා ද රස වින්දෙමි. එහෙත්, සමහර නිර්මාණ ඔහුගේ මීට පෙර ප්‍රකාශ වූ කෙටි කතා තුන ( වඩදිය-1990, මල් නති උයන -1992, ලංකා ගමන - 2001), හා සසඳද්දි, කෙටිකතා වල යම් දිශානති වෙනස් කරමින් ඇදී යන ආරක් පෙන්නුම් කරයි. එය කතුවරයා සිතා මතා කරන්නක් විය යුතුය - එහෙත්, ඉන් කියවන්නිය ලබන රසාස්වාදය ට බාධාවක් වන්නේ ද යැයි සිතේ. එය පාඨකයින් ලෙස අපේ සිමාසහිත බවක් වන්නට ඉඩ ඇති බවද පිළිගන්නට සිදු වේ. එම දිශානති ඔස්සේ ගොස් කෙටිකතාව අවසන් වන ආකාරය විශ්වාසනීය යැයි නොසිතෙන අවස්ථා  ඇත. "අවනඩුවක සටහන්" කෙටිකතවේ පරිදි,  කතාන්දරයකට සීමා නොවී, වෙනත් චරිතයක් ගැන කියවීමක් කතුවරයා ගේ අභිලාෂය  වන්නට පුළුවන. එරික් ගේ කෙටිකතා වල ශෛලියන් ගැඹුරින් අධ්‍යයනය කරලීම ඇවැසි බවකි, මෙවන් අවස්ථා වලදි අපට හැඟෙන්නේ. දැනට අපට කිව හැක්කේ, සාමාන්‍ය, සීමිත කියවීම් පරාසයක් ඇති පාඨකයකු ලෙස මෙය පෙර කී කෙටිකතා සංග්‍රහයන් තුන තරම් රස නොවිඳි බවකි.

ශ්‍රේණිය: ***1/2
ශානරය: කෙටිකතා
ප්‍රකාශක: ගොඩගේ (2003)

Friday, 27 August 2021

මල් නැති උයන - එරික් ඉලයප්ආරච්චි

 ලේඛකයා ගේ මුල් කාලීන කෙටි කතා කියවීම මා ඇරඹුවේ මෑතකය. ගිය අවුරුද්දේ වඩදිය කියවූයේ ඒ අනුව ය ( https://me-and-err.blogspot.com/2019/08/blog-post_31.html) . එනමුදු බැග්ඩෑඩ් ගෙන් මෙපිට බහුතර කෙටි කතා සංග්‍රහයන් කියවා හමාර ය. දැන් දැන් ඒ මගැරුණු කෙටි කතා කියවීමේ උවමනාවකින් පෙළෙමි. මෙය ඔහු ගේ දෙවෙනි කෙටි කතා සංග්‍රහයයි.

 මෙම සංග්‍රහයේ මුල් කෙටි කතා දෙක කියවා අවසන් වද්දී අප සිතට නැගුණු අදහසකි. එනම් මෙම සංග්‍රහයේ කතුවරයා, මල් නැති උයන ලෙසින් අර්ථ දක්වන්නේ, සමාජවාදී උයන ක උතුම් පැතුම් මල් පළ නොදැරූ වටපිටාවක් පිළිබඳ තම නිරීක්ෂණ, ගෙතුම් ආශ්‍රයෙන් ලියැවුන්නක් ද යන්න ය.  තෙවෙනි කෙටිකතාව වද්දී, එම උයනේ මල් පිපුණ ද ඒ පෙර යුගයේ ප්‍රාර්ථනා මල් නෙමේ.

එනමින් ම එන කෙටිකතාවක් ද මෙහි එයි. මහා උයනක් බඳු මුළු ගමම මලින් බර කරා වූ, ප්‍රශංසාවට ලක් වූ ඉස්කෝලේ මහතා ගේ වයස්ගත කාලයේ දී, ඔහු ගේ උගත් පුතුන් දෙදෙනා ඔහු ළඟින් නොසිටීමත්, අනෙක් පුතා දේශපාලනය වෙනුවෙන් තම ජීවිතයේ අනෙක් සියල්ල කැප කිරීමත්  අලලා ලියූ කෙටි කතාවකි, එය. කෙටිකතාව අවසානයේ දී පාඨකයා ට හැඟි යන්නේ, මිය ගිය පියා, මල් නො පීදෙන දේශපාලනයක් වෙනුවෙන් කල් ගෙවන පුතුට, ජීවිතයට තවත් අවස්ථාවක් ලැබෙන ලෙසින් තම යුතුකම් කොටස ඉටු කොට තම දෑස් පියා ගෙන ඇති සෙයකි.

කාලකණ්ණියා -  
මර්සලීනු....  මීට වසර 30-40 ට පෙර අප රට ප්‍රචලිත වූ දේශපාලන මතවාදයන් වල හිර වූ, එම දේශපාලන ඉතිහාසයේ තවමත් ජිවිතයේ රස තැන් මතක් කරන, මැදිවියේ පෑළ දොර අබියස වෙසෙන්නෙකි. හෙමින් ජීවිතය ගෙවන, අනේක රහස් රැගත් ඇලකන්දේ හෝ, පාළු අසාරත්වයක් පිළිඹිබු කරන මුන්නේස්වරම වටපිට කුඩා ගම්මාන වල හෝ, ජීවිතය තේරුම් ගැනීමට තැත් කරන්නෙකි.  වැලිසර ලය රෝහල නොහොත්, කාස රෝහලේ සාත්තු සේවකයකු ලෙස දීර්ඝ කාලයක් සේවය කල අයෙකි.  ඔහු යම් තරමක තෘප්තිමත් ජීවිතය ගෙවන්නෙක් වුව ද, ඔහුගේ මිතුරා වන කුලරත්න නම් අලුත විවාහකයා සෑම දෙයක ම ඍණාත්මක පැත්ත දකියි - එය ඔහුගේ  රැකියාව, තම රාජකාරී නිල ඇඳුම, තම අලුත ගෙනා බිරිඳ ආදි අනේක කාරණා විය හැකිය. අප කතුවරයා ජීවිතය විඳීම යන කාරණය පෙන්වන ආකාරය අපූරුය.

මෙම කෙටිකතාවේ මා සිත් ගත් කාරණාවක් වූයේ මුන්නේස්වරම වේල් උත්සවය දින කෙරෙන 'රථය ඇදීමේ ' විස්තරයි. මගේ මවු පාර්ශවයෙන් හලාවත හා සබැඳි මා, මුළු හලාවතට ම පොදු උත්සවයක් ආකාරයෙන් අගෝස්තුවේ පමණ සිදු කෙරෙන "මුන්නේස්වරම් උත්සවේට" කුඩාවකු සිට වසර කිහිපයක් සහභාගි වී ඇත. හලාවත වෙසෙන කතෝලික, බෞද්ධ, හිංදු, බහුතරය ඊට සහභාගි වූ අතර, මගේ දෙමව්පියන් කොළඹ සිට වසරක් පතා කලෙක එම උතසවයට ගියෝය. කඹ යොදාගෙන මිනිසුන් ලවා එම රථය මුල් කිලෝමීටර බාගය පමණ අදවා ගැනීම පමණක් නොව, එම කර්තව්‍යට නියැළීමට මිනිසුන් 'හරෝ හරා' කියමින් පොර කන්නෝය. ඉතා කුඩා කාලයේ, පිටකොටුවෙන් ලංගම බසයක නැග ( මා පියා පෞද්ගලික බසයේ යෑමට අදි මදි කල අයෙකි), මීගමුවේ තේ බොන්නට නවතා, පැය දෙකහාමාරකින් පමණ හලාවත ට සේන්දු වූවෙමු. මගේ අම්මා ට සහෝදරියෝ පස් දෙනෙකු වූ අතර, ඔවුන් බොහෝ අය තම පවුල් සමග එහි එන, පවුල් වල එක්කාසුවක් ද ඒ කාලයේ සිදු විය. අපේ පරම්පරාව මෙම පුරුද්ද ඉදිරියට ගෙන ගියේ නැත. මෙම කෙටිකතාව කියවද්දී, මගේ දරුවන් ට හලාවත ආශ්‍රිත මෙම පෙදෙස පෙන්වීමට දොළක් උපන්නද, හලාවත ද වෙනස් වී ඇති බවත්, දැන් කාලයේ දරුවන් ට ද එහි එතරම් අපූරත්වයක් නොදැනෙනු ඇතැයි අනතුරුව සිතුණි.


 

ඒවං මේ සුතං - මේ කෙටි කතාව ඉතා පහසුවෙන් බගන්දරා රචිත කාලයේ මාළිමාගොඩල්ල ආශ්‍රිත පෙදෙසක් මතකයට නංවයි. ඊට ද කලකට පෙර කුරුඳු වගාව තිබූ බවත්, එහි ඉතිරිය කුරුන්ද නම් වූ බවත්, එය වළිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රයන්ගේ නිවෙස තිබූ පෙදෙස බවත් දැන ගන්නට ලබිණි. කදිරාණ දේවාලය, කොටදෙණියාව බස් ඩිපෝව ආදිය ගැන සඳහන් වේ. මා දන්නා පරිද්දෙන් එම බස් ඩිපෝව අද ක්‍රියාත්මක නැත. එවන් කාලයක එ ගම පිරිමින් ජාතික ඇඳුම ඇඳීම ට ඇති කැමැත්තත්, ඊට කෙතෙරම් ලැදි දැයි කිවතොත්, දේපළ සමඟ රූප සම්පත්තියෙන් සපිරි තරුණියක් ආවාහයට ගැනීම වෙනුවට තමන් ට පුරුදු ජාතික ඇඳුමත්, පෙරදිග සංගීතයත්, තෝරා ගන්නේ, මාමාණ්ඩිය ඉංග්‍රීසියට, කලිසමට පක්ෂ බව තේරුම් ගෙනය. මනමාළිගේ නිවසේ දී ඈත පල්ලියක සීනු නාදයක් මගින්, කතුවරයා එවකට තිබූ සිංහල කතෝලික උප-සංස්කෘතිය නියෝජනන කරන්නාක් මෙනි ( හෙළ හවුලේ ද සැලකිය යුතු කොටසක් මෙවන් ආකල්ප තිබූ අය ය). මෙය 1960 දශකය ආශ්‍රිත යුගයක් යැයි සිතමි. මනමාලිගේ නිවසේ සිට නැවත ඔවුන්ගේ නිවෙස් වලට ඒමේදී පරිසරයේ තිබූ සවස් කල මලානික බව, එක්තරා යුගයක අවසානය ඉඟි කරන්නා සේය. අපූරු නිර්මාණයකි. මෙය ඉතා පහසුවෙන් බගන්දරා නවකතාවට අතුරු කතාවක් ලෙස සේවය කල හැකිය.

බයිසිකල්කාරයෝ - නෝබට් නැවත ගමට පැමිණෙන්නේ වසර ගණනාවකට පසුව ය. ඔහු ආපසු එන්නේ බලාපොරොත්තු රැසක් ඇතිව ය. එහෙත් ඔහු පැමිණ ඇත්තේ බොහෝ කල් ගිය පසුව බවත්, දැන් 'තරඟබිම වෙනස් වී අලුත් තරඟකරුවන් ඇතුලත් වී ඇති බවත්' පෙනී යයි.  නෝබට් ගේ සිත් දිනා ගත් කාන්තාව ගේ හැසිරීම, නෝබට් ගේ ප්‍රතිචාරය, විවෘතව තීන්දු තීරණ වලට එන්නේ වාචිකව නොව හැසීමෙන් ම වීම, මෙම කෙටි කතාවේ අපූරත්වයයි.  අපූරු කෙටි චිත්‍රපටියක් මෙනි මෙම කෙටි කතාව ඇදී යන්නේ. නෝබට් සහභාගි නොවෙන සිංහල අවුරුදු බයිසිකල් තරඟයක් මත,  නෝබට් "අලුත් තරඟකරුවෙකුට" පරදින බව පෙන්වා දෙන්නේ, මෙය ඇත්තෙන්ම ශ්‍රේෂ්ඨ කෙටිකතාවක් බවට පත්කරලමිනි.

මෙහි එන රසාදරි කියන කෙටිකතාව කිහිපාකාරයකට කියවා ගත හැකිය. මතුපිටින් එය අක්කා-මලෝ දෙදෙනෙකුගේ අළු යට ගින්දර ආරේ ඉඩම් හබයකි; අනෙක් පැත්තෙන් නෑනා-මස්සිනා සබඳතාවක් මග නැවතීමකි; සුදු නැන්දා ගේ සැඟවුණු ලෝබකම ගැන හෝඩුවාවක් කියවන්නියට ලබා දෙන්නේ ඇය පාරුවේ හමුවෙන මල් අම්මා නොමිලේ මල් දීම ගැන ඇයට කියන "උඹට විකුණන්න මල් ඉතුරු වෙන එකක් නෑ", කීම ඔස්සේය. එහෙත් ඒ හෝඩුවාව අප කතා නායකයාට හෝ එම පවුලේ කාටවත් ප්‍රමාණවත් නුවූ  බව පැහැදිලිය.

බිරිඳ හා වැඩි භජනයක් නැති වියපත් මුනිදාස, කැළණිය විශ්ව විද්‍යාල අසල පිහිටි බෝඩිමක තරුණයන් පිරිසක් සමග කල් ගෙවන්නේ එම සමාගම ඔහු ට ප්‍රිය වීමත්, ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ඔවුන්ගේ ආකල්පත් නිසා ය. එහෙත්, තම පිටරට සිටින පුතා මෙහි පැමිණි විට, ඔහු එම බෝඩිම මගරින්නේ එම "වල් අඹ" වන් තරුණයන්, හා සමාගමයෙන්, ජීවිතය ගැන යම් වෙනස්කමක් ගැන සිතන පුතා හමු වීම, පුතා ගේ තීරණයට උල්පන්දම් දීමක් වීමට ඇති ඉඩ නිසාය.  ඒ වන විට සිය බිරිඳ කෙරෙහි කෙතෙරම් නොපැහැදීමෙන් උන්න ද,  වයස්ගත පියෙකු ගේ දරුවන් කෙරෙහි ඔහු තුල ඇති උභතෝකෝටිකය පෙන්නුම් කරනා කෙටිකතාවකි, මෙය. 

සිය දැඩි මතයන්ගේන් මෑත් නොවෙන, "ගිරිකුළු" මෙන් නොසෙල්වෙන  මිනිසුන් දෙදෙනෙකුගේ මත ගැටීමක් ද, එය පරිබාහිර චරිතයනට බලපානා අයුරු ද පෙන්වන රසවත් කෙටිකතාවකින් මෙම සංග්‍රහය සමාප්ත වේ. මෙහි කථිකයා අවුරුදු 13-14 ක පිරිමි ළමයෙකු යැයි සිතිය හැකිය. ඔහු ගේ පියා ගේ සිතුම් පැතුම් ද, ඔහු ගේ ඉංග්‍රීසි ගුරුවරයාගේ හැසිරීම් ද, නෝනිස් වන් අවශේෂ චරිතයන් ඔහුට පෙනෙන අයුරෙන් ද විස්තර වී ඇත. තැපල් මහත්තයා අනගාරික ධර්මපාල තුමා ගේ සිතුම් මත නැවත සිංහලය රජයන යුගයක් ගැන සිහින දකින්නෙකු බව පැහැදිලිය. මට මෙම කෙටිකතාවේ විශේෂ කාරණාවක් වූයේ, මීට පෙර පරම්පරාවන් දරුවන් කෙරෙහි දැරූ ආකල්පයයි. තම සිතුම් පැතුම්, අරමුණු, වලට මූලිකත්වය දෙන මුත්, දරුවන් කෙරෙහි එතෙරම් අවදානයක් යොමි නොකොට ඔවුන් ට නිදැල්ලේ හැදෙන්නට ඉඩ හරිනා ආකාරයකි, එය. අප කථිකයා ට සිය මව නිසා යම් අස්වැසිල්ලක් ලැබුන ද, එය තාවකාලිකය. තැපල් මහත්තයා ඔහුට බොහෝ හිතවත් නෝනිස් මගරින්නේ, ඔහු පතන දේශයක දී නෝනිස් වන් වෙරළබඩ සංස්කෘතියක ට හිමි කම් ඇත්තෙකු ට ඔහු මනාප නැති නිසා බව  පැහැදිලිය.  දැඩි මත, අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධය ට අකුල් හෙළන බව පැහැදිලිය. මෙහි දී ද අප ලේඛකයා ආයාසයකින් තොරව, මාතලේ කඳු අතරින්  සුවපත්  ව  හමන සුළං රැල්ලක් සේ  ගලා යන කතාවක් තුල, තම සමාජ දේශපාලන නිරීක්ෂණ ඔබ්බවා ඇත්තේ, එම සුළඟ ගෙනෙන සුවඳක් තරම් මොළොක්වය. 

වර්තමාන සිංහල ලේඛක ලේඛිකාවන් යම් කොටසක්, තම සමාජ දේශපාලන අදහස් පාඨක මනසට ගෙන ඒමට  ක්‍රියා කරන්නේ, තම නිර්මාණ තුල එම පණිවුඩ තද අකුරෙන් ලියා, යටින් ඉරි දෙකක් ඇඳ පෙන්වනා අයුරකිනි. මෙය නිර්මාණය ස්වභාවිකත්වයට, කලාත්මක බවට දැඩි හානියක් ගෙන දෙන්නාක් පමණක් නොව, සියුම් අයුරකින් පාඨක මනස ට  තම අදහස් බලෙන් ඔබ්බවීමට දරන තැතක් මෙනි. ඔවුන් ට ප්‍රබන්ධ නොවූ  කෘති වල මෙසේ ක්‍රියා කිරීමෙ පූර්ණ නිදහස ඇත - එහෙත් ප්‍රබන්ධ සාහිත්‍යයේ දී, පෙර කී ලෙස ක්‍රියා කරලීම පාඨකයෙක් ලෙස මා කතුවරයාගෙන් ඈත් කරලයි.



   මෙම කෙටි කතා සංග්‍රහයේ එන සංස්කෘතික ජීවිතයක එබිකම්කිරීම් ද සංග්‍රහයේ රසය තීව්‍ර කරනා අංගයකි.  මල් නැති උයන කෙටිකතාවේ,  1950 දශකයේ මැද සිට ලියැවුණු නවකතාව, කලා කරුවෙකු වුවද ජනතාවාදි ස්ථාවරයක සිටින විපුලසේන ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ කර්කෂ වචනයෙනි.
 වල් අඹ හි එන එක් අවශේෂ චරිතයක් රාත්‍රියෙ හි ගෙට ගොඩ වන්නේ Apocalypse Now චිත්‍රපටිය නරඹා මරාවතාරයක් දුටුවෙකු මෙනි. ඒවං මේ සුතං හි එන පොඩි බාප්පා, දේපළ හිමි රූමතියක් ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ තම නිදහස සපිරි සංගීතය විඳිමින් ගෙවන ජීවිතය වෙනුවෙනි. ගිරිකුළු කෙටිකතාවේ, තැපැල් මහත්තයා සහ ඉංග්‍රීසි ගුරුවරයා අතර දෙවෙනි වර වාදයක් නැගෙන්නේ අනගාරික ධර්මපාලගේ සන්දේශයක් ඉංග්‍රීසි හුරුවරයාට  ඇසෙන්නට තැපැල් මහත්තයා කීම හේතුවෙනි.

අප ට හැඟී යන්නේ, ලේඛකයා,  මුන්නේස්‍වරම වේවා, ඒ අවට පාළුවට ගිය ගම් වේවා, කැළණිය විශ්ව විද්‍යාලය අසල බෝඩිමක වේවා, ඇලකන්ද පාලම වේවා, ඒ හැම පෙදෙස් වලට ආවේණික ජීවිතයේ ගැඹුර ගැන විමසිලිමත් ව, බර අඩි තබමින් මෙ පොළොවේ ඇවිදි අයෙක් ලෙසට ය. ඔහු ට න්‍යාය පත්‍රයක් අනුව පාත්‍ර වර්ගයා හසුරුවීමේ නොඉවසිලිමත් කමින් පෙළෙන්නෙක් නොවේ. ඔහු අප රට මෑත ඉතිහාසය ගැන විමසිලිවත් ව, උපේක්ෂකව සිටින්නෙකි. සමාජවාදි සිහිනයේ බිඳ වැටීමේ සියුම් සොවක සුසුමක් විමසිලිමත් කියවන්නියකට හසු නොවන්නේ නොවේ. එහෙත්, මේ කෙටි කතා හත කියවා අවසන් වන විට, කාලයකට පසුව ලංකාවේ සාමාන්‍ය ජීවිතයේ විචිත්‍රත්වය, එහි සාමාන්‍ය මිනිස්සුන්ගේ දේශපාලන හැඟීම් ආදිය ගැන අපූරු රසවින්දයක් ලැබුවෙමි. මට අනුව නම් මෙය අනූව දශකයේ මුල ලියවෙන්නට උවමනා පොතකි - එය ලිවීමට ඉතාම සුදුස්සා එය ලියා ඇත. එම ඓතිහාසික මොහොත හසුකරගෙන ඇත්තේ, එහි එළිය තැන්, අඳුරු තැන්, පසුතැවීම් සියල්ලත් සමඟය. අද සිට '90ට පෙර යුගය මෙලෙස දැකීමට නොහැක -එහෙත් එය කියවීමට මෙය අපූරු අත්පොතකි! මා කියවා ඇති විශිෂ්ඨතම කෙටි කතා සංග්‍රහයකි.

ශ්‍රේණිය : *****
මුල් මුද්‍රණය: 1992; මෙම මුද්‍රණය 2014 ( දෙවැන්න), ගොඩගේ
ශානරය: කෙටිකතා

Tuesday, 24 August 2021

මංගල ගැන ලියවෙන වැකි වලින්, අප ගැන කියවෙන්නේ මොනවාද ?

 හිටපු අමාත්‍ය මංගල පින්සිරි සමරවීර ගේ වියෝව ගැන, මා ද ඇතුළුව බොහෝ අය දුක් වෙති - ඒ ගැන සමාජ ජාලා වල බොහෝ දේ ලියැවිණි. එහි කියවුණු,  ඔහු නුතන මිනිසෙක්‍ ය, ලිබරල් මිනිසෙක්‍ ය යන ඇගයීම් වලට විරුද්ධව, විශේෂයෙන් 1994 සිට 2004 දක්වා කාලයේ ඔහු ගේ ක්‍රියාකාරකම් ද, 2007න් පසුව ත්‍රස්තවාදයට විරුද්ධව ක්‍රියාකාරකම් වලදී ඔහු ක්‍රියා කල ආකාරය ද,  පෙන්වා දෙමින් අනෙක් පාර්ශවයෙන් ද යම් දේ ලියවෙති. ඒ මංගල සුද්ධවන්තයෙකු නොවන බවත්, මංගල ට නැති ලිබරල්බවක් මවා පාන බවත් පෙන්වීමටය.


1994-2004 කාලයේ ඔහු භාරගත් අමාත්‍යාංශ වල යම් සාපේක්ෂ සාර්ථකත්වයක් පෙන්වුවද, දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් හමුවේ ඔහු ගේ ක්‍රියාකාරකම් ගැන ප්‍රශංසා මුඛයෙන් කතා කල නොහැක. එහෙත් මේ සියල්ල දැන දැන ඔහුගේ වියෝව ගැන බොහෝ අය කම්පා වන්නේ ඇයි ? සමාජ ජාලා වල වැදගත් මත ප්‍රකාශ කරන්නන් සමහරකගේ අදහස් මෙහි දී සලකා බැලීම වටී. අයෙක් කීවෙ අවසන් දශකයේ ඔහූ ලිබරල්වාදය දොරටුව අබියසට ආව බවකි - වඩා සුපරික්ෂාකාරී ලෙස වචන භාවිත කරන ඔහු ගම්‍ය කලේ, මෙරට අන් කිසිදු දේශපාලඥ්ඥයෙකු එතැනට හෝ නොපැමිණි බවකි. අප මිතුරෙකු, අප හා වාද කලේ, මංගල එතැනට ගසා එන තැනට වැඩට සිදු වූ බවත්, ඔහු ගේ දේශපාලනයට අන් අය මර්ධනය, කුලවාදය ආදිය භාවිත වූ බවත්, අභ්‍යන්තරයේ මංගල, අප රට ලිබරල් සළු පොරවා ගෙන සිටින බොහෝ අය මෙන් තම පැලැන්තතියේ ගතානුගතීත්වය හෝ ජීවන ක්‍රමය හෝ සඟවමින්, මෙරට සාමාන්‍ය මිනිසුන්ගේ සංස්කෘතිය ට ඇති අකමැත්ත ප්‍රකාශ කර සිටින බවත් ය. මේ සියළු දේ හි සත්‍යයේ අණු කොටස් ඇත. එහෙත් අද දිගැරුණු මෙම වැකි දහස් ගණනින් අප ගැන - ඔවු, අප ගැන -  මංගල ගැන නෙමේ - කියවෙන්නේ මොනවා ද ?


මංගල අගයන අය මැරිලා ඉපදුනු අය නොවේ. ඔවුන් මංගල අගයන්නේ මංගල ගේ දේශපාලන ඉතිහාසය ගැන යමක් දන්නා අතරය. ඉන් පිළිඹිබු වන්නේ, අප රට කුහකත්වය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමත්, එක්තරා කෙටි මොහොතක ට  හෝ තමන්, තමන් විශ්වාස කරන දෙයක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමත්, අප සියළු දෙනාම නිසරු යැයි සිතූ ඒහෙත් කිසිවකු හෝ නොකියූ දෙයක්  ප්‍රසිද්ධව ප්‍රතික්ෂේප කරලීම (අර දේශපාලඥ්ඥයින්ට වැඳ වැටීම වගේ) ගැන ඇති කෘතඥ්ඥතාවයි.

අප රට වෙසෙන බහුතරයක් දශක ගණණාවක් පුරාවට වඩා හොඳ ජීවන තත්ත්වයක බලාපොරොත්තුවක් හිසේ බරක් දරමින් හති වැටුණු ජනතාවකි. අද වසර හැත්තෑ ගණනක නිදහසකින් පසුව වසංගතයකින් රට ම පීඩා විඳින වකවානුවක දී, මොළ හතක් ඇති දේශපාලඥ්ඥයෙක් ආර්ථිකය නැංවීම ගැන මහජනයාට විහිළු සපයන්නේ, මහජනයා එකඳු මොළයක් හෝ නැතැයි සිතන්නාක් මෙනි. දේශපාලන විකල්පයක් නැති බවේ අසරණත්වය, එම ජනතාව බලාපොරොත්තු නැති තැනකට තල්ලු කොට ඇත. ඇෆ්ගනිස්තානයේ ගුවන්තොටුපොළේ ඇති වූ තත්වය අප රටේ වුව ද ඇති විය හැකි බව කියන්නේ විහිළුවකට ම නොවේ.  එය මිනිසුන්ගේ වරදක් නොවේ - එක පවුලකට රටේ වැදගත් ස්ථාන රැසක පාලනය ලබා දීමත්, ඒ ගැන මහජනතාව ට කල හැකි දෙයක් නොවිමත්, ප්‍රසිද්ධියේ ම "කෝවින් බෝ වෙනවා ද" කියා පරීක්ෂා කරන්න මහජනතාව සුදු මීයන් ලෙස භාවිත කරන බවට කටමැත දොඩවන සාමාන්‍ය පෙළ පමණක් සමත් ඇමතියන් සිටිද්දී, තමන් ගැන හෝ සත්‍යයක් කී මිනිසා සාපේක්ෂ සාන්තුවරෙක් ලෙස නොපෙනෙන්නේ ද ? එම බලාපොරොත්තු නැති වටපිටාව ය, මිනිසුන් ට මංගල ගේ දේශපාලන ඉතිහාසය නොදැක්කා සේ ඔහුගේ මෑතකාලීන වඩා නූතන අදහස් කිහිපයකට පමණක් තම දෙනෙත් නාභිගත කිරීමට පෙළඹෙන්නේ.

එම නිසා මංගල ගේ ඉතිහාසය මතක් කරලීමට ලියන්න මහන්සි වෙන අය තේරුම් ගත යුතු දෙයක් ඇත. මංගල ගේ ඉතිහාසය ඔහු ගැන අද ශෝකී වන බොහෝ අය දනිති. එහෙත්, එසේ දුක් වන්නේ,  දෛනිකව තමන් ට ඇසෙන බොරු කන්දරාව දෙස ජුගුප්සාවෙන් බලා ඉන්නා, දේශපාලන විකල්පයක් ගැන බලාපොරොත්තු නැති පිරිසක් ය. ඒ, "අඩුම ගානේ ඒ මනුස්සයා මුන්ගේ ක්‍රමේට විරුද්ධ උනා, මිනිහා තමන් ජීවත් වෙන්න කැමති ක්‍රමය වෙනුවෙන් පෙනී හිටියා, 'අපි වගේ හොරුන්ට, කුඩු කාරයන්ට වඳින්න එපා' කියලා ප්‍රසිද්ධියේ කිව්වා" යන ස්ථාවරයන් හා කියුම් නිසා ය. මෙයයි, අද බලාපොරොත්තු නැති කාන්තාරයකට නූතනත්වයක්, ලිබරල්වාදයක ඡායාවක් ලෙස පෙනෙන්නේ - එය මිරිඟුවක් ද විය හැකිය. එහෙත් ඒ මහජනයාගේ සිතේ සැඟවුණු බලාපොරොත්තුවක් ඇත. ඒ, "දෙයියන්ගේ නාමෙට, මේ මිනිස්සුන්ගේ බලාපොරොත්තුව තේරුම් අරගෙන, අපිට බොරු කියන්නැතුව සද්භාවයෙන් මේ රට පාලනය කරන්න අයෙක් අප අතරින් ම ඇති වේවා" යන්නයි. ඒ සඳහා මංගල ආදර්ශයක් වූවා නම්, එය හොඳට ම ප්‍රමාණවත් ය.

(ඉහත ඡායාරූපය wallpaperaccess.com වෙතින් උකහා ගත්තෙමි )


Sunday, 22 August 2021

දුප්පතුන් නැති ලෝකය ( ජී. බී. සේනානායකගේ කෙටිකතා කියවීම - i )

 මේ ප්‍රයත්නය මේ වෙලාවේ ( එනම් 2021 අගෝස්තු හයවෙනි දින) ඇරඹීමට ආසන්නම හේතුව වන්නේ, පෙර දින රාත්‍රියේ මා සරච්චන්ද්‍රයන්ගේ "සිංහල නවකතා ඉතිහාසය හා විචාරය" කෘතියේ එන, සේනානායකගේ කෙටිකතාවන් පිළිබඳ වූ පැසසුම් ය. මීට පෙර ද, කුලතිලක කුමාරසිංහ ලියූ සේනානායක ගේ කෙටිකතා ගැන විචාර ග්‍රන්ථයක් ආශ්‍රයෙන්, මෙම කෙටි කතා කියවීම ඇරඹුව ද, එම කර්තව්‍ය මග නැවතිනි. කුමාරසිංහගේ පොත ට වඩා, මේ කෙටිකතා කියවීමේ පෙළඹීමක් සරච්චන්ද්‍රගේ පිටු 4-5 විචාරයෙන් ලැබුනු බවකි මගේ අදහස ( කුමාරසිංහ බොහෝ විට කෙටිකතාවම තම බසින් කීම ට වැඩි යමක් කියනවා යැයි නොසුතුණි). සරච්චන්ද්‍රයන් තම ඇගයීම පටන් ගනුයේ මෙසේය:

"ජී.බී. සේනානායක මහතාගේ කෙටි කතාවල සංඛ්‍යාව විශාල නූවූව ද ඒවායේ විශිෂ්ටත්වය සලකන විට ඔහු අද්වතීය ප්‍රතිභාවකින් යුත් ලේඛකයෙකු බව වැටහී යනු නිසැක ය...  කෙටි කතාවෙහි එක්තරා නවීන ශෛලියක් පළමු වරට හඳුන්වා දුන් නව ලේඛකයෙකු බිහි වූ ඒ අවස්ථාවන්හි පාඨකයන් තුළ මේ සාහිත්‍යාංගය සම්බන්ධයෙන් අමුතු උද්‍යෝගයක් ඇති විය." (සිංහල නවකතා ඉතිහාසය හා විචාරය" - එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර)


හැකි ඉක්මනින් ඔහු ගේ අනෙක් කෙටි කතා සංග්‍රහයන් ද කියවීමේ අදහසකින් මම පසුවන්නෙමි.

කෙටි කතා 15කින් සපිරි මෙම සංග්‍රහයේ ඒ ඒ කෙටි කතාව ගැන මගේ අදහස් කෙටියෙන් මෙසේය.

උදුරාගත් සපත්තුව: සරච්චන්ද්‍ර කියා තිබුනේ, සේනානායකගේ කෙටිකතාව තුල මෝපසො ආභාෂයක් ද, සමාජ ගැටළු වෙනුවට මිනිසුන්ගේ පෞද්ගලික ගැටුම් තුලින් මතුවෙන අවස්ථා ද ප්‍රධාන වන බවකි. මෙය මෙම කෙටි කතාවෙන් ම ඔප්පු වේ. මෙහි කතා නායකයාගේ පශ්චාත්තාපයේ ස්වභාවයත්, ඔහු එම තරුණ කාන්තාවගේ අභිලාෂයන් තේරුම් නොගත්තේ ද යන්න පාඨකයකු ට ඇති වන අදහස බව පැහැදිලිය. කෙටි කතාව අවසන තෙක් පාඨකයා කුහුලක පිහිටුවීම කතුවරයාගේ සමත්කමයි.

කවියාගේ බිරිඳ: කවියා ට ඇවැසි වූයේ ඔහුට අහිමි වූ තම බිරිඳ තමන් වෙත දැක් වූ ප්‍රේමයත්, රූපලාවන්‍යත් ලොවට කියා පෑමට ය. කිමට ඔහු ට නැති වුනේ එයයි - ඔහු ට අමරණීය කිරීමට උවමනා වූයේ එයයි. එනමුදු,  වූයේ තමන් කවියෙකු ලෙසත් තම කාව්‍ය මහා කාව්‍යයක් බවට සැලකුන ද, ඔහු කියූ දේ අන් අය එලෙසින්ම ගෝචර නොවීමයි. එක් අතකින්, මෙය සාහිත්‍ය සේවනයේ එන එක් ප්‍රධාන ගැටළුවක්මැයි. ජී.බි. ඉතා සුනම්‍ය ලෙස මෙම වෙනස මතු කර ඇත.

ග්‍ර්‍රාම කාන්තාව: පෞරාණික භාෂවෙන්, ගද්‍ය කාව්‍යයක් මෙනෙහි කරනා අයුරෙන් ලියැවී ඇති මෙය, තමන් සමාජයට වඩා ඉහළ මට්ටමින් සිටියත්, සමාජයට වඩා පහළ තැනක සිටියත් ප්‍රතික්ෂේපයට ලක් වන අයුරු පෙන්වා දෙයි. මෙහි භද්‍රා තම තරුණ වියේ හා මහළු වියේ ගඟබඩ දි උපුලන්ගේ ප්‍රතිචාරය පමණක් පෙන්වා දෙයි.ඒ මැද කාල සීමාව ගැන නොකියයි. තරුණියක් ව සිට ගැහැනියකට පත්ව කෙමෙන් වැහැරෙන දීර්ඝ ගමනේ දී ඔවුහු ඇය ඉවසුවේ ද ? ඒ ඇය ව ඔවුන් හා සම ව දුටු හෙයින් ද ?

ප්‍රතිමා ශිල්පියා: පුරුෂයෙකු කෙතෙරම් ස්ත්‍රී රූපය කෙරෙඉ බැඳුනද, ඔහුට ලැබුනු ඒ සුන්දරත්වයෙන් තෘප්තිමත් නොවන බවත්, ඊටත් වඩා සුන්දරත්වයක් නිතර පතන බවත් පසක් කෙරෙනාකාර, මනරම් පෞරාණික භාෂාවට නෑ කම් කියනා බසකින් රචිත කෙටි කතාවකි.

රෝගී තරුණයා:  මෙම කෙටිකතාවේ, රාජසිංහගේ සමාගම කෙතෙරම් අන් අය ප්‍රිය කල ද, ක්ෂය රෝගය වැළඳුනු කල අන් අය ක්‍රමයෙන් ඔහුගෙන් ඈත් වෙයි. කලින් තම වාසස්ථානයෙන් නොයන්නැයි ඉල්ලු අය ම දැන් ඔහු කර අරී. ඔහු ව දකින්නේ මරණය රැගෙන එන්නකු ලෙසට ය. ඉතා කෙටි ජවනිකාවක් වන් මෙවන් කෙටි කතා මෙහැඩැති හෙමිංවේ ගේ කෙටිකතා මතකයට නගයි.

දුප්පතුන් නැති ලෝකය, පෙර දුප්පතුන් වූ අයවලුන්, ධනයෙන් ආඩ්‍ය වූ තරුණයා පෙර හැසිරුණු ආකාරයෙන් කෙළිදෙලෙන්, සුරාවෙන් හැසිරීම, දැන් එම තරුණයාට ඉවසිය නොහැකි වන්නේ ඇයි ? ඔහු ඒවා නිසරු ලෙස සිතුවත්, නව පොහොසතුන් ට ඒවා නිසරු නොවේ.  එලෙසම ඔහු ඒවා නිසරු ලෙස නුදුටුවේ නම්, මහජනයා සුඛිත මුදිත තත්ත්වයට කිසි දින පත්වේද ? 

රජමැදුරේ ගාන්ධර්වයා, ගුත්තිල මූසිල කතාව මුල් කොට ගෙන නැගූවකි. මෙහි එන තරුණ ගාන්ධර්වයා අසන්නන්ගේ තරුණ මදය ඉපදවීමට වයද්දී, වයෝවෘද ගාන්ධර්වයා ශෝකජනක වැයීමකින් තම අසරණ බව ප්‍රකාශ කරන්නාක් මෙනි. මෙය දෙආකාරයකින් විමසිය හැකිය; තරුණ ගාන්ධර්වයා සහ නිරිඳුන්, වයස්ගත ගාන්ධර්වයාගේ වර්තමාන තත්ත්වය වටහාගෙන තරඟයකට නොයෑම; නැතහොත්, රජමැදුරේ ගාන්ධර්වයා ම තම ඇති තතු වටහා ගෙන පසු බැස්ම - විටෙක මෙහි මුල් කතාව ලියැවෙන කාලයේ නොවිමසා ම වැඩිහිටියන්, වැඩිහිටියන් නිසාම ගරු කිරීමේ ප්‍රවණතාව ද සමාජ කියවීමක් ලෙස දැකිය හැක. 

පොත් පිස්සෙකුට තමනට සොයා ගැනීමට අපහසු පොතක් හමුවන අවස්ථාවක, එය මිල දී ගැනීම මගැරීම මහත් අනුවණකමක් ලෙස දකිනු ඇත. මා ද තරුණ වියේ, මෙවැනි අවස්ථාවක ට මුහුණ දී ඇත. අතේ මුදල් යහතින් නැති දවසක, සරසවියට ඇතුල් වූ විටෙක ( එවකට අද ලිපි ද්‍රව්‍ය පමණක් තිබෙන සරසවි සාප්පුවේ, පොත් ද විකිණීමට තිබිණ.), රුෂ්ඩි ගේ "midnight's children" කෘතිය මිල දී ගත්තේ එතකොට ද ගෙවා නිම කල නොහැකි ලෙස තිබූ ණය පතිනි. එකල මා පෙම්වතිය වූ (අද බිරිද) ගේ නොරිස්සුම් බැලුම් මා වෙත යොමු වුනේ, ඈ මගේ ආර්ථික දුෂ්කර තත්ත්වය හොඳින් දත් නිසාය. එය මා කියෙව්වේ ද ඊට වසර දහයකට නොඅඩු කාලයකට පසුව ය. මට මෙ සිද්ධිය මතක් උනේ තම බිරිඳට සාරියක් මිල දී ගනීම අතැර පොතක් මිලදී ගැනීම හෙතුවෙන්, බිරිඳ හා කලහයක ට ඉරණම් වූවෙකු ගේ විත්ති කියවීමේදී ය.

ඩිංගිරි මැණිකා නම්, අසතුටින් තම දියණිය හා බෑණා සමඟ දිවි ගෙවූ කතක ට තමනට හිතවත් මිතුරියක් කියා සිටියේ ගෙදර බැල්ල පමණි. ඒ තම ඥාතීන් ඇය ට කිසි දිනෙක මුදු මොළොක් වදනකින් සංග්‍රහ නොකිරීම හේතුවෙනි. මිතුරියන් දෙදෙන නම් වූ මෙම කෙටි කතාව, කෙනෙකුට ආදරයක් නැතුව ජීවිතය ගත කිරීමේ අපහසුව පෙන්වා දෙන්නකි.

සේනානායකගේ කෙටිකතාවේ එක් සුවිශේෂි ලක්ෂණයක් නම් ඉන් බොහෝ ඒවා හි එන ගුප්තබවයි. නිශාචරයා කෙටි කතාවේ ද මෙම ලක්ෂණය නොඅඩුව ඇත. නිශාචරයාගේ "රහස" එළිදරවු වීමෙන් අනතුරුව, ඔහු තම වාසස්තානය මාරු කරයි. අන්තර්වර්තිකයකු ට පිටස්තර සමාජයෙන් යම් අපහසුතාවක් ඇති වුවහොත් ඔහු නොඉවසනු බව, ඔවුන්ගේ ලක්ෂණයකි.

නැති දැනුමක් ගැන බේගල් ගෙතූවකු, ඔහුගේ ම ක්‍රමවේදය මගින් මෙල්ල කරලීම පිළිබඳ කෙටිකතාවකි, පණ්ඩිතයා මෙල්ල කිරීම. මෙවන් කෙටි කතා මතක් කරනුයේ ඕ. හෙන්‍රි ආදි රචකයනකි. මීට ආසන්න මාතෘකාවක් ගත් කෙටි කතාවක් ලෙසින් රැවුලේ රහස පෙන්විය හැක. එහෙත්, එහි එක ම වෙනස ව්‍යාජය පෙන්වා දෙන්නේ, එය භාවිතාවේ යෙදෙන්නාම මගින් වීමය; එය ද ඔවදනක් ලෙස ය. එය සමාජය එරෙහි කර්කශ විවේචනයකි.

වෙසක් කූඩුව කෙටිකතාවේ විශේෂත්වය වන්නේ වයස අවුරුදු හතේ දරුවෙකුගේ දෘෂ්ඨි කොණයෙන් එය ලියැවී තිබීම බවය. එහෙත් මට නම් සිතුනේ සේනානායක සත් අවුරුදු දරුවෙකුගේ දෘෂ්ඨි කොණයෙන් කෙටි කතාව ලිවීමට උත්සාහ දරූව ද,  එ වියැති දරුවෙකුට නොගැලපෙන තරම් විස්තරයන් එහි ඇතුලත් බවකි.  නංගී සමඟ වන ගැටුම් සහ අයියා වීරයෙකු ලෙස පෙනීම මේ බව තීව්‍ර කල ද, මෙතරම් විස්තර සඳහන් කරලීම මගින් එම දෘෂ්ටිකෝණය පිළිබඳ මට නම් ඇති කලේ අවිශ්වාසයකි.  වෙසෙසින් කූඩුව ගිනි ගැනීමේ සිද්ධිය විස්තර කරලීම මීට හේතු විය.

බිරිඳ නම් වූ කෙටිකතාව,  වඩා පරිසමාප්ත කෙටි කතාවකැයි හැඟුණි. රූපක භාවිතය ( මිදුල මුල්ලේ කුණු රොඩු ගිනි ලෑම - මුලින් දුම විතරක් තිබී පසුව, ගිනි දැල් කිහිපයක් මතුව, එය ළඟ තිබූ මල් පිපුණු කටරොඩු වැලක් දැවීමට තරම් පැන නැගෙතැයි කතා නායකයා සිතයි. කතානායකයා ට තම බිරිඳ ට තිබූ පෙර ඇඳුනුම්කමක් ගැන කුකුසක් ද වද දෙයි. ඒ ඔස්සේ ඇය ව වර්තමානයේ මැනීමට ද ඔහු පෙළඹේ. 

මල් දම් දෙක නම් වූ කෙටි කතාව, ලජ්ජාශීලි පුද්ගලයෙකුට හදිසියේ කරන්නට සිදු වූ වගකීමක් හේතුවෙන් ඇති වූ අපහසුතාවක් මුල් කොට ගත් කෙටි කතාවකි. මෙහි කතා නායකයා ඒ අපහසුතාවට පත් වූ මිතුරා මගහරිනා සේම,  එහි මතකයක් රැඳුණු තොප්පියක් පැළඳීම ද, එදාම අතරින ලදී. 

අහඹු ලෙස සිදු තවත් දෙයකි. එනම්, මෑතක රසවත් කෙටිකතා සංග්‍රහයක් සහ සම්මානනීය නවකතාවක් ප්‍රධාන කල ලේඛිකාවකගෙ කෙටිකතා කිහිපයක අත්පි ටපත් කියවීමේ අවකාශය ලදිමි. ඉන් ද පළමු වරට මට කියවන්නට ලැබුනේ, එම කෙටිකතාවක ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයයි. එම පරිවර්තනය මට දොස්තොයෙව්ස්කි මතකයට නැගීය. දෙවෙනි කෙටිකතාව මුල් සිංහලින් ම කියවන විට, මෙම සංග්‍රහය ද නැවත කියවීම අරඹා තිබුනේ පෙර කී සරච්චන්ද්‍ර හා බැඳි කාරණාව උඩය. එවිට ය මට වඩාත් තහවුරු වූයේ, පෙර කී ලේඛිකාව ගේ කෙටිකතා වඩාත් ලංවන්නේ ජි.බී. සේනානායක ගේ නිර්මාණ වලට බව. එම ලේඛිකාව තම නිර්මාණ පිළිබඳ යම් යම් අරමුණු බෙදා ගත් අතර, එම අරමුණු හා සේනානායකගේ ලිවිමේ ශෛලිය ද සහ-සම්බන්ධයක් ඇති තැන් තිබිණි. 

 

ශ්‍රේණිය: ***** ( මෙය අද දිනට වඩා, මෙය මුලින් නිකුත් වූ 1945 වසර ට සාපේක්ෂව ඇගයීමට යත්න දැරුවෙමි; අදට සාපේක්ෂව ද මීට තරු හතරක් පිරිනැමීමට පසු බට නොවෙමි )
මුල් ප්‍රකාශනය: 1945; මෙම මුද්‍රණය 16 වෙනි මුද්‍රණය (1997), තරංග ප්‍රකාශකයෝ